własna lista mailingowa obsługiwana jest przez FreshMail
Powrót
jakie ma funkcje bank centralny

Czym jest bank centralny i jakie ma funkcje?

„Podobnie jak Atlas trzyma Ziemię, tak banki centralne podtrzymują rynek finansowy” – napisał kiedyś Philippe Herlin. I to porównanie jest świetne. Banki centralne są potężne, a ich decyzje odbijają się na finansach każdego z nas. Dowiedz się, czym jest bank centralny i jakie ma funkcje.

Jedna instytucja, tysiące ekspertów. W Polsce rolę banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski, w Ameryce System Rezerwy Federalnej. Własny bank centralny posiada 99% wszystkich krajów na świecie. Krajem, który radzi sobie bez banku centralnego jest m.in. Korea Północna.

Czym jest bank centralny?

Współczesny system bankowy składa się z dwóch poziomów. Na niższym poziomie znajdują się banki komercyjne, czyli takie, z którymi mamy do czynienia codziennie. Na drugim, wyższym poziomie znajduje się bank centralny. To on jest w stanie zapobiegać implozji finansowej i gospodarczej. Mówiąc w skrócie: bank centralny to instytucja odpowiedzialna za politykę pieniężną w danym kraju. Bank centralny musi nią zarządzać w taki sposób, aby kraj osiągnął swoje cele gospodarcze.

Funkcje banku centralnego

Najważniejsze funkcje banku centralnego są trzy. Pierwszą z nich jest emisja pieniądza gotówkowego i bezgotówkowego. Jako jedyny organ ma prawo do wprowadzania nowych pieniędzy i wycofywania z obiegu zużytych. Bank centralny pełni także funkcje "banku banków". Pod tym pojęciem kryje się dbałość o stabilność i zaufanie do krajowego systemu bankowego. Jeśli któryś z banków komercyjnych utraci płynność finansową, bank centralny musi udzielić mu kredytu. Trzecią funkcją odnosi się do tego, że jest centralnym bankiem państwa. Oznacza to m.in. że bank centralny prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, jest pożyczkodawcą ostatniej instancji dla rządu. bank centralny emitent

Jakimi instrumentami posługuje się bank centralny?

Aby osiągnąć swoje cele, dla banku centralnego szczególnie ważne jest dążenie do utrzymania stabilności cen, czyli niskiej inflacji. Wykorzystuje on do tego trzy podstawowe instrumenty polityki pieniężnej: stopę rezerw obowiązkowych, operacje otwartego rynku oraz stopę procentową.

Stopa rezerw obowiązkowych

Banki komercyjne muszą utrzymywać minimalne rezerwy gotówkowe, których wysokość ustala bank centralny. Sterując wysokością tej stopy, bank centralny może zapobiegać nadmiernej ekspansji kredytowej. Zmniejszając stopę rezerw obowiązkowych, bank komercyjny jest w stanie udzielić swoim klientom więcej kredytów, a podaż pieniądza wzrasta. Kiedy zaś stopa rezerw obowiązkowych jest zwiększana, banki mają mniej pieniędzy na udzielanie kredytów i podaż pieniądza zmniejsza się.

Operacje otwartego rynku

Równie ciekawym instrumentem banku centralnego są operacje otwartego rynku. Ten instrument sprowadza się do wpływania na podaż pieniędzy poprzez kupowanie lub sprzedawanie papierów wartościowych bankom. Dzięki temu, bank centralny może regulować ilość pieniędzy w obiegu, wpływać na płynność banków komercyjnych oraz dostosować podaż pieniądza do potrzeb gospodarczych kraju. Kiedy bank centralny kupuje papiery wartościowe, banki komercyjne mają więcej pieniędzy na kredyty dla klientów. A kiedy je sprzedaje, stan środków pieniężnych w prywatnych bankach zmniejsza się.

Stopy procentowe

Najważniejszym instrumentem banku centralnego jest stopa procentowa. Bank ustala poziom stopy krótkoterminowej, która traktowana jest jako podstawowa cena pieniądza w gospodarce. Jest to kwota, jaką banki centralne pobierają od banków komercyjnych za pożyczanie środków pieniężnych. Związek pomiędzy stopami procentowymi ustalanymi przez bank centralny, a stopami rynkowymi jest silny, dlatego w sposób pośredni od  banku centralnego zależy oprocentowanie kredytów zaciąganych przez obywateli. W ten sposób, zmieniając stopę procentową bank centralny może regulować koszt pieniądza w gospodarce oraz stymulować ilość zaciąganych w kraju kredytów. Gdy bank centralny ustala niską stopę procentową, dąży do zwiększenia ilości pieniędzy w gospodarce. Kiedy je podwyższa, ilość pieniędzy na rynku zmniejsza się[1], a zagraniczni inwestorzy chętniej lokują swoje pieniądze w danym kraju.

Zadania banku centralnego

W ramach pełnionych funkcji bank centralny musi spełnić określone zadania. Głównym zadaniem banku centralnego w zakresie funkcji emisyjnej jest kontrola ilości emitowanych pieniędzy (także bezgotówkowych), decydowanie o wzorach oraz wymiana zużytych banknotów i monet. Z kolei w zakresie pełnienia funkcji banku centralnego państwa do jego zadań należy m.in. prowadzenie i rozliczanie systemu rachunków państwa, kupno i sprzedaż walut na rzecz państwa. Jako bank banków, bank centralny musi prowadzić lokaty banków komercyjnych, ustalać tryb, formę i zasady udzielania im kredytu. Bank centralny odpowiedzialny jest również za politykę walutową oraz bezpieczeństwo systemu bankowego. Przy czym niezależnie od pełnionych funkcji, elementarnym i długoterminowym zadaniem banku centralnego jest utrzymywanie stabilności cen, a więc sprawianie, aby wartość nabywcza pieniędzy nie spadła[2].

Rola banku centralnego w gospodarce

W prawie każdym kraju istnieje bank, który stoi na czele rynku finansowego – kontroluje, nadzoruje i reguluje działalność banków komercyjnych oraz jest odpowiedzialny za prowadzenie bieżącej polityki pieniężnej państwa. Taką właśnie rolę pełni w gospodarce rynkowej bank centralny. Kiedy gospodarka danego kraju ma kłopoty, tylko bank centralny może w taki sposób „manipulować” podażą pieniądza, aby kraj mógł osiągnąć swoje cele gospodarcze.

Podsumowując

Historia banków centralnych sięga XVII wieku. Upływ czasu spowodował znaczną ewolucję zarówno zadań, obowiązków, jak i instrumentów jakimi mogą się posługiwać banki centralne. Ale to co pozostało wspólne, to idea, która przemawia za ich funkcjonowaniem. Zarówno dla Riksbanku, czyli najstarszego banku centralnego na świecie, jak i współczesnych banków centralnych motywacją działania jest nie zysk, lecz efektywne kształtowanie rynku pieniężnego.

 

Przeczytaj także:

 

[1] Por. https://www.nbportal.pl/wiedza/artykuly/pieniadz/bank_centralny_wiele_funkcji_wiele_instrumentow, dostęp: 902.2017 r.

[2] Zob. https://www.wsieciprawdy.pl/rola-nbp-w-polskim-systemie-finansowym-pnewsfin-30.html, dostęp: 9.02.2017 r.

About the Author /

Marta Kozioł, Content Specialist kantoronline.pl. Od koncepcji tekstu, poprzez eksperckie wywiady z dealerami walutowymi, aż po publikację. Za artykułami kantoronline.pl stoi więcej niż jedna osoba, ale to dzięki niej cały czas coś się tworzy. Posiada akademickie podstawy z zakresu dziennikarstwa i łączy je z czujnym spojrzeniem na to, co ważne dla użytkowników kantoru online.

2 komentarze

  • Maria

    17 lutego 2018

    Przydatna garść wiedzy 🙂

    • kantoronline

      20 lutego 2018

      Dzięki za miłe słowa 🙂

Dodaj komentarz

Wysyłamy same użyteczne informacje, a dodatkowo szybciej dowiesz się o naszych zniżkach na wymianę walut.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie od TNN Finance S.A. newsów z rynku walutowego, a także informacji o konkursach, zniżkach, ofertach, ebookach i działaniach w mediach społecznościowych.

własna lista mailingowa obsługiwana jest przez FreshMail