Powrót
kredytów

Ważny wyrok ws. kredytów we frankach. Czy pomaga kredytobiorcom?

Od wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie kredytów we frankach minęły 3 miesiące. Jak zawsze w przypadku tak przełomowych rozstrzygnięć, nie wszystkie konsekwencje dla frankowiczów można było przewidzieć od samego początku. Dlatego o komentarz w tej sprawie poprosiliśmy radcę prawnego Paulinę Piekarską z e-Kancelaria Grupa Prawno-Finansowa Sp. z o.o.  Zapraszamy na wpis: Ważny wyrok ws. kredytów we frankach. Czy pomaga kredytobiorcom?

W dniu 3 października 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) wydał wyrok w polskiej sprawie Państwa Dziubak, którzy pozwali Raiffeisen Bank S.A. (obecnie: Raiffeisen Bank International AG), domagając się unieważnienia kredytu, w związku z zastosowaniem przez Pozwanego w ich umowie niedozwolonych klauzul umownych.

Wyrok wydano w związku z pytaniami prejudycjalnymi (wstępnymi), które do TSUE w ubiegłym roku skierował Sąd Okręgowy w Warszawie. Pytania te dotyczyły w głównej mierze wykładni unijnej dyrektywy nr 93/13[1] w przedmiocie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

kredytów

Do jakich rozwiązań doszedł TSUE?

Rozstrzygając cztery pytania polskiego Sądu, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej doszedł do dwóch rozwiązań:

  1. Po pierwsze: Sąd może unieważnić umowę kredytu, jeśli dojdzie do przekonania, że po wyeliminowaniu z jej treści klauzul abuzywnych (niedozwolonych) niemożliwe jest jej utrzymanie w mocy,
  2. Po drugie: Sąd krajowy może utrzymać umowę w mocy, o ile po usunięciu z jej treści niedozwolonych postanowień waloryzacyjnych, możliwe będzie dalsze wykonywanie umowy (kredyt PLN+ LIBOR).

W omawianym wyroku, TSUE opowiada się za pierwszym rozwiązaniem. Zdaniem Trybunału, klauzule waloryzacyjne (zastrzeżenie umowne, przez które strony umawiają się, że wykonanie zobowiązania nastąpi poprzez spełnienie świadczenia (najczęściej pieniężnego) w rozmiarze lub ilości wynikających z określonego miernika) stanowią bowiem świadczenia główne stron, a zatem ich wyeliminowanie z umowy spowoduje, że umowa nie będzie mogła być właściwie dalej wykonywana.. Ostatecznie jednak, kwestię czy to unieważniania czy też utrzymania w mocy umowy, Trybunał poddaje pod rozstrzygnięcie Sądu krajowego.

Czy wola kredytobiorcy ma znaczenie?

Jednocześnie TSUE zaznacza, że nie bez znaczenia w tym przypadku jest wola kredytobiorcy. W sytuacji bowiem, gdy Sąd krajowy dojdzie do przekonania, że z uwagi na abuzywność (niedozwolony charakter) postanowień określających główne świadczenia stron, umowę należy unieważnić, Kredytobiorca - Konsument winien zadecydować, czy unieważnienie umowy będzie dla niego korzystne. W myśl komentowanego wyroku, wola konsumenta, który uważa, że stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad utrzymaniem umowy w mocy.  A zatem Sąd orzekający każdorazowo winien brać pod uwagę wolę Konsumenta.

Nie przegap: Nowy wyrok TSUE. Ucierpią banki, zyskają frankowicze?

kredytów

Stanowisko TSUE

W tym kontekście Trybunał stanął na stanowisku, że skoro możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia ma na celu zapewnienie realizacji ochrony konsumenta poprzez zabezpieczenie jego rzeczywistych i bieżących interesów przed ewentualnymi szkodliwymi konsekwencjami, które mogą wynikać z unieważnienia danej umowy w całości, konsekwencje te należy ocenić w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w momencie zaistnienia sporu dotyczącego usunięcia danych nieuczciwych warunków, a nie w momencie zawarcia umowy.

Ponadto TSUE wskazał, że nie jest możliwe, aby po wyeliminowaniu tzw. klauzul abuzywnych z umów, umowa została uzupełniona np. na podstawie przepisów przywołujących zasady słuszności i ustalone zwyczaje.

Trybunał poddał ocenie polską praktykę orzeczniczą, w której zdarzały się orzeczenia, bądź uznające analizowane klauzule walutowe w podobnych umowach za zgodne z prawem, bądź ustalające je za klauzule niedozwolone, które mogą być jednak zastąpione przepisami dyspozytywnymi (względnie obowiązującymi) lub ustaleniami sądu orzekającego na podstawie klauzul generalnych (dające swobodę decyzyjną i odsyłające do norm pozaprawnych). TSUE uznał tego typu praktykę orzeczniczą za sprzeczną z prawem unijnym i dotychczasowym orzecznictwem TSUE. Zdaniem Trybunału, takie uzupełnianie umowy, jest tym bardziej niedozwolone, gdy sam Konsument się temu sprzeciwia, a umowa – nawet po eliminacji z umowy klauzul waloryzacyjnych – może być dalej wykonywana, na podstawie pozostałych niekwestionowanych przez Konsumenta postanowień umownych (kredyt PLN+ LIBOR). Zabieg polegający na uzupełnieniu czy modyfikacji umowy kredytu kursem średnim NBP lub innym „godziwym” lub „rynkowym” kursem również został wykluczony w orzecznictwie Sądu Najwyższego m. in. w ostatnich orzeczeniach, np. III CSK 159/17 i I CSK 242/18.

kredytów

Czy wyrok TSUE ma zastosowanie do wszystkich kredytów (indeksowanych, jak i denominowanych)?

Co istotne, powyższy wyrok ma zastosowanie do wszystkich kredytów – tak indeksowanych jak i denominowanych. Jest to bowiem wyrok wykładniczy, tj. dokonujący wykładni przepisów dyrektywy unijnej  nr 93/13, a dyrektywy są już wiążące dla Państw Członkowskich, w tym Polski. Stanowisko w tym zakresie wsparte jest orzecznictwem Sądu Najwyższego, m. in. postanowieniem Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 14.10.2015 r.

Podsumowanie 

Podsumowując: wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. jest niewątpliwie korzystny dla kredytobiorców. TSUE potwierdził bowiem nie tylko możliwość konstrukcji  kredytu złotowego opartego o stawkę referencyjną LIBOR, ale także wykluczył możliwość uzupełniania luk w umowie, powstałych po usunięciu z jej treści klauzul waloryzacyjnych, jakimikolwiek innymi miernikami (np. kursem rynkowym, średnik kursem NBP). W końcu Trybunał wskazuje, że jeśli Sąd dojdzie do przekonania, że po eliminacji z treści umowy klauzul waloryzacyjnych, umowa nie może być nada wykonywana, prawo unijne nie stoi na przeszkodzie unieważnieniu spornej umowy przez polski sąd. Wyrok przeciwdziała w ten sposób możliwość rekonstruowania umowy stron wbrew woli kredytobiorcy.

[1] Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 05.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, powoływana w niniejszym artykule jako „dyrektywa 93/13”.

[Głosów: 1   Average: 5/5]
O autorze /

Radca prawny Paulina Piekarska z e-Kancelaria Grupa Prawno-Finansowa Sp. z o.o., wpisana na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu. Ukończyła prawo na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie odbyła aplikację radcowską przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych we Wrocławiu. Doświadczenie zawodowe zaczęła zdobywać podczas studiów, pracując w sądach, kancelariach radcowskich i adwokackich. Zawodowo zajmuje się prawem podatkowym i cywilnym, ze szczególnym uwzględnieniem spraw z zakresu odszkodowań oraz kredytów powiązanych kursem franka szwajcarskiego. Swoje zainteresowania łączy również z obsługą spółek prawa handlowego. Na powyższe tematy pisze również artykuły na znanych portalach prawniczych. Posługuje się językiem angielskim oraz hiszpańskim.

Dodaj komentarz